Polska na tle Europy w badaniach ESPAD

Polska znajduje się w czołówce krajów europejskich, jeśli chodzi o używania przez 15–16-letnią młodzież leków uspokajających i nasennych bez przepisu lekarza. W badaniu ESPAD z 2007 roku 18% młodych respondentów miało chociaż raz kontakt z lekami w celach innych niż medyczne.

Porównując wyniki badania ESPAD z 2007 roku z pomiarem dokonanym w 2003 roku, należy zauważyć, że zmianie uległa ankieta wykorzystywana w badaniu. Zmieniły się także niektóre pytania. Te modyfikacje mogły mieć wpływ na wyniki badania i mogą zakłócać proces porównywania rezultatów z poszczególnych pomiarów.

W badaniach polskich zastosowano równolegle obie ankiety (zmodyfikowaną oraz tę sprzed modyfikacji) w celu zachowania pełnej porównywalności w czasie. Do analiz i porównań międzynarodowych używano jednak tylko nowej ankiety. Ponadto każdy wnikliwy czytelnik raportu zauważy, że wskaźniki z europejskiego opracowania ESPAD nieznacznie różnią się od tych podawanych w krajowym raporcie (dostępnym na stronach Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii). Wynika to z faktu odmiennej procedury czyszczenia zbiorów. Przy analizach na poziomie europejskim bierze się pod uwagę jedynie respondentów spełniających kryterium daty urodzenia. W analizach polskich wykorzystuje się wszystkich respondentów, a podstawowym kryterium jest klasa szkolna.

Papierosy i alkohol

Analiza wyników dotyczących palenia papierosów przez 15- i 16-latków wykazała, że Polska znajduje się poniżej średniej europejskiej. Do palenia papierosów w ciągu ostatnich 30 dni przyznało się 21% polskiej młodzieży. Średnia wartość dla Europy wynosi 29%. Prym wiodą tutaj Austria, Bułgaria, Czechy i Łotwa ze wskaźnikami na poziomie 40–45%. W porównaniu do poprzednich edycji badań można zaobserwować spadek wartości tego wskaźnika w Polsce. W 1999 roku 33% polskiej młodzieży przyznawało się do palenia papierosów w ciągu ostatnich 30 dni, a w 2003 roku wartość ta wyniosła 31%. Jest to także dominujący trend w większości krajów europejskich. Wyjątek stanowią tutaj Chorwacja i Łotwa, gdzie wskaźnik ten wzrósł.

Palenie papierosów jest bardziej rozpowszechnione wśród chłopców niż wśród dziewcząt, jednak różnice pomiędzy płciami powoli się zacierają. W 1999 roku sięgały one w Polsce aż 11 punktów procentowych. W najnowszej edycji badań do palenia w ciągu ostatnich 30 dni przyznało się 22% chłopców i 20% dziewczyn. Także w pozostałych krajach europejskich różnice te były niewielkie.

Do picia alkoholu w ciągu ostatnich 30 dni przyznało się w Polsce 57% ankietowanych, co było wynikiem zbliżonym do średniej europejskiej, która wyniosła 59%. Najwyższe wskaźniki w Europie osiągnęły Austria (80%) i Niemcy (75%).

Dominującym trendem w Europie w ramach tego wskaźnika jest trend spadkowy. Polskie badania z 2007 roku wskazują na 8-procentowy spadek spożycia alkoholu przez młodzież w stosunku do roku 2003.

Jeśli chodzi o zróżnicowanie ze względu na płeć to w ostatniej edycji badań różnice pomiędzy chłopcami i dziewczętami zaczynają się zacierać, podobnie jak w przypadku tytoniu. W 2003 roku różnice te w naszym kraju sięgały 10%. Obecnie 5% więcej chłopców niż dziewcząt podejmowało próby z alkoholem w ciągu ostatnich 30 dni.

Jedynym wskaźnikiem, w stosunku do którego można odnotować wzrost na poziomie europejskim, jest wskaźnik nadmiernego picia1. Podobne trendy można zaobserwować w Polsce. W 2003 roku 23% polskich 15–16-latków deklarowało intensywne picie w ciągu ostatnich 30 dni. W ostatniej edycji badań wskaźnik ten wyniósł 39%. Średnia europejska to 44%. Szczególnie duży wzrost widoczny jest wśród polskich dziewcząt. W 2003 roku 15% z nich deklarowało fakt intensywnego picia w ostatnich 30 dniach. W 2007 roku wskaźnik ten wzrósł aż do 34%. Dla porównania wartość tego wskaźnika dla chłopców wzrosła z 35% w 2003 roku do 44% w 2007 roku.

Największy wzrost tego wskaźnika w Europie wystąpił wśród młodych Portugalczyków, z 25% w 2003 roku do aż 56% w 2007 roku.

Narkotyki

Analizę wyników dotyczących rozpowszechnienia używania substancji nielegalnych wśród 15- i 16- latków w 2007 roku rozpoczniemy od najbardziej popularnego narkotyku, czyli konopi indyjskich. Ostatnie badania wskazują na spadek używania konopi w kategorii osób, które spróbowały tego narkotyku chociaż raz w życiu. Średnia europejska tego wskaźnika w przypadku konopi wynosi 19%. W Polsce 16% badanych eksperymentowało z marihuaną i haszyszem, co lokuje nas poniżej średniej europejskiej. W porównaniu do 2003 roku spadek wyniósł 3 punkty procentowe. W przypadku innych substancji przynajmniej jednokrotny kontakt zadeklarowało 7% respondentów, zarówno w Polsce, jak i w Europie. Do krajów o najwyższym wskaźniku eksperymentowania z konopiami (powyżej 30% badanych) należą: Czechy, Wyspa Man, Francja, Słowacja, Szwajcaria oraz Słowenia. Na drugim miejscu w Polsce (badanie z 2007 roku), po konopiach, plasuje się amfetamina oraz ecstasy – 4% badanych dla obydwu narkotyków. W pomiarze z 2003 roku odsetki te kształtowały się na poziomie 6% dla amfetaminy i 3% dla ecstasy. Możemy zatem mówić o spadku używania amfetaminy oraz stabilizacji w przypadku ecstasy w naszym kraju. Średnia europejska z pomiaru w 2007 roku dla tych substancji wynosi 3% i jest nieznacznie niższa od polskiego wyniku. Do czołówki europejskiej (powyżej 5% badanych) należą w tym obszarze: Austria, Bułgaria oraz Łotwa (w przypadku amfetaminy). Wysoki stopień rozpowszechnienia eksperymentowania z ecstasy (na poziomie powyżej 5%) odnotowano w Bułgarii, Estonii, na Litwie, Łotwie, Wyspie Man oraz na Słowacji.

Grzyby – najbardziej popularny środek halucynogenny w Polsce, były używane przez 3% respondentów. Dokładnie taki sam odsetek badanych sięgał po ten narkotyk w Europie. W 2003 roku był on nieznacznie wyższy – 5% badanych zadeklarowało kontakt z tą substancją. W przypadku pozostałych narkotyków, takich jak LSD, kokaina oraz heroina, wskaźnik sięgania po nie wyniósł 2%. Wyniki z Polski są poniżej średniej europejskiej. Jesteśmy natomiast w czołówce Europy, jeśli chodzi o używanie przez 15–16-letnią młodzież leków uspokajających i nasennych bez przepisu lekarza co najmniej raz w życiu (wykres 2). W pomiarze z 2007 roku 18% młodych respondentów miało chociaż raz kontakt z lekami w celach innych niż medyczne. Używanie substancji psychoaktywnych jest bardziej popularne wśród chłopców niż dziewcząt, z jednym wyjątkiem – wspomnianych leków uspokajających i nasennych, z którymi eksperymentowało 24% dziewcząt i 11% chłopców. W przypadku marihuany i haszyszu mamy prawie odwrotne proporcje: 22% chłopców oraz 11% dziewcząt eksperymentowało z tą substancją. 5% chłopców sięgnęło po amfetaminę oraz ecstasy, w przypadku dziewcząt odsetki te były niższe i wyniosły odpowiednio 3% i 2%. Wszystkie powyższe wyniki odnoszą się do eksperymentowania z substancjami psychoaktywnymi, co oznacza przynajmniej jednorazowy kontakt.

MK, AM

Przypisy:

1. Wypicie pięciu lub więcej drinków przy jednej okazji w ciągu ostatnich 30 dni.

^Na górę^