Beata Policha

Grzyby halucynogenne w zbliżeniu

2 lutego 2013  

Artykuł wskazuje czynniki odpowiedzialne za rozprzestrzenianie się konsumpcji grzybów halucynogennych pod koniec lat 90. Omówiono pokrótce efekty ich zażywania. Dokonano także przeglądu zmian legislacyjnych dotyczących grzybów halucynogennych w krajach członkowskich UE.

Wprowadzenie

Zainteresowanie problemem zażywania grzybów halucynogennych wynikać może z istniejącej w niektórych krajach możliwości otwartego handlu tym narkotykiem oraz ze zmian przepisów, które zostały wprowadzone, aby tego procederu zakazać. Nie znamy trendów zażywania tego narkotyku.

Prowadzone są badania, które mają na celu ich ujawnienie, a także ocenę niebezpieczeństwa dalszego rozprzestrzeniania się ich konsumpcji. Jednak wyniki badań prowadzonych standardowymi metodami nie wychwytują trendów tak szybko, jak się one zmieniają. Dlatego też istnieje konieczność uzupełniania badań analizami danych z Internetu, a także innych mediów. Grzyby halucynogenne naturalnie występują w ponad 100 gatunkach, w większości których podstawowymi składnikami o działaniu halucynogennym są psylocybina i psylocyna. Prawie wszystkie są małe i mają brązową i jasnobrązową barwę. Są też podobne do kilku gatunków grzybów niejadalnych lub trujących, które nie mają właściwości psychoaktywnych. Nazewnictwo grzybów, których spożycie powoduje wystąpienie reakcji halucynogennych, wywołuje kontrowersje pomiędzy ekspertami a ich użytkownikami. W poprzednich okresach były one określane jako psychodeliczne (czyli otwierające umysł), psychomimetyczne (przypominające psychozę), psychodysleptyczne (rozbijające umysł) lub halucynogenne (wywołujące halucynacje). Nazwy te niosą ze sobą różnego rodzaju konotacje. Społeczność ekspertów naukowych preferuje nazwę „halucynogenne”, natomiast użytkownicy – „psychodeliczne”. W praktyce obie te nazwy używane są wymiennie. Termin „halucynogenne” odnosi się do halucynacji, jakie powoduje zażywanie tych grzybów. Jednak według niektórych naukowców nie jest on w pełni adekwatny, jako że efekty zażywania tych grzybów to bardziej zniekształcenie procesów percepcji niż halucynacje. Towarzyszy im zmiana myślenia, nastroju, mogą również wystąpić zmiany w integracji osobowości (Gossop 1993; Pechnick i Ungerleider 2005).

Dostępność grzybów na rynku detalicznym

Grzyby halucynogenne początkowo używane były w małych, zamkniętych grupach artystów (w latach 50-tych XX wieku). Ich upowszechnienie w populacji generalnej nastąpiło dopiero w latach 90. poprzez smart shops1)Sklepy specjalizujące się w sprzedaży „naturalnych” substancji psychoaktywnych, a także związanej z nimi literatury i akcesoriów., sklepy internetowe i stragany. Rozpowszechnianie grzybów halucynogennych zostało zdominowane przez Holandię i Wielką Brytanię. Na początku XXI wieku w Wielkiej Brytanii istniało około 300 sklepów i straganów, które sprzedawały grzyby halucynogenne. Szacuje się, że roczny obrót grzybami halucynogennymi w Wielkiej Brytanii w 2005 r. wyniósł około 1 mln funtów. W Holandii istnieje od 120 do 150 smart shops. Jak wykazały badania przeprowadzone w 2000 r. grzyby halucynogenne mogą stanowić nawet do 50% obrotu tych sklepów. Nie wiemy zbyt wiele o dostępności grzybów w innych krajach Unii Europejskiej. W Pradze pojawiły się próby sprzedawania grzybów pod nazwą „dóbr aromatycznych i dekoracyjnych”. Sprzedawano je z ulotką ostrzegającą przed spożywaniem, co pozwoliło dystrybutorom uniknąć odpowiedzialności prawnej. Rozprzestrzenianiu się grzybów pomógł też wzrost popularności Internetu, gdzie ich zwolennicy promowali je, udzielając szerszej grupie potencjalnych

użytkowników informacji o sposobach hodowli. W Internecie można znaleźć informacje dotyczące wyglądu grzybów, sposobów ich używania, a także wymienić się doświadczeniami z innymi użytkownikami tego narkotyku2)Strony internetowe, gdzie można znaleźć tego typu informacje to: www.mushroom.dk, www.champis.fr.tc, www.daath.hu, www.gratisweb.com/delysid, www.enteogeneos.com.sapo.pt, www.drogy.jinak.cz/houbicky, www.mushroom.org, www.shroommap.tk, www.magic-mushrooms.net.. Strony internetowe poświęcone tej problematyce są tworzone przez organizacje pozarządowe, osoby zażywające grzyby lub lobbujące na ich rzecz. Podkreślane są pozytywne aspekty zażywania grzybów, a bagatelizowane negatywne. Zamieszcza się tam również informacje dotyczące efektów zażywania, składu chemicznego, dawek, klasyfikacji grzybów oraz regulacji prawnych. Niektóre ze stron www publikują porady dotyczące tego, jak je uprawiać i jak je zbierać. Prezentowane są zdjęcia różnych odmian grzybów. Można też wymieniać się informacjami dotyczącymi źródeł zaopatrzenia. Sklepy internetowe zamieszczają informacje o zagrożeniach dla zdrowia wiążących się z zażywaniem grzybów halucynogennych. Większość ostrzega przed spożywaniem grzybów podczas stosowania leków lub w połączeniu z alkoholem czy innymi narkotykami. Nalepka znajdująca się na opakowaniu paczki Psilocybe cubensis zakupionej w Holandii w lutym 2006 ostrzega przed zażywaniem znajdujących się w niej grzybów przez osoby poniżej 18 roku życia, kobiety w ciąży, osoby zażywające leki, chore psychicznie, prowadzące samochód lub operujące maszynami. Ostrzega także przed zażywaniem zawartości opakowania w połączeniu z alkoholem. W styczniu 2006 – przy użyciu wyszukiwarek Google i Altavista – zidentyfikowano 39 sklepów internetowych oferujących grzyby halucynogenne. Większość z nich (82%) znajdowało się w Holandii, 4 sklepy w Austrii i 2 w Niemczech. Zidentyfikowano również jedną stronę polską (www.narkus.pl) z zamieszczoną na niej informacją, że grzyby są chwilowo niedostępne. Wiele z tych stron ma kilka wersji językowych (najczęściej niemiecką, francuską i angielską). Większość oferuje przesyłkę także poza granice kraju. Oferta wyłącza jednakże te kraje, gdzie sprzedaż grzybów halucynogennych jest zabroniona.

Konsumpcja grzybów halucynogennych wśród bywalców klubów muzycznych i innych grup społecznych

Na przestrzeni lat 1999–2004 zostały przeprowadzone badania w Belgii, Francji, Holandii, Wielkiej Brytanii, na Węgrzech i we Włoszech wśród bywalców klubów muzyki elektronicznej i festiwalów muzycznych. Pomimo dużych rozbieżności w odsetkach osób zażywających grzyby halucynogenne w poszczególnych krajach (9% klubowiczów na Węgrzech zażywało grzyby choć raz w życiu, we Francji ten odsetek wyniósł 55%), wszędzie zaobserwowano znacznie wyższy odsetek osób eksperymentujących z grzybami wśród bywalców klubów muzycznych w porównaniu z populacją generalną i wśród ogółu uczniów. Zauważono również, że grzyby częściej używane są przez osoby, które wcześniej eksperymentowały już z innymi substancjami psychoaktywnymi w porównaniu z osobami bez takich doświadczeń. Według danych zebranych w Wielkiej Brytanii 24% badanych bywalców klubów muzyki elektronicznej zażywało grzyby halucynogenne choć raz w życiu. W grupie bywalców klubów, którzy używali innych substancji psychoaktywnych, odsetek użytkowników grzybów halucynogennych wyniósł 44%. Badania populacji generalnej przeprowadzone w 12 krajach członkowskich UE w latach 2000-2004 wskazują, że wśród osób w wieku od 15 do 24 lat grzyby halucynogenne używane były – w zależności od kraju – przez od mniej niż 1% badanych do 8%. Najwyższe wskaźniki odnotowano w Holandii, Czechach, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Irlandii, najniższe na Litwie, Węgrzech, we Francji i w Polsce. Badania ESPAD (prowadzone w różnych krajach UE w 2003) wykazały, że od 4% do 28% uczniów w wieku 15–16 lat uznało, że grzyby halucynogenne byłyby dla nich bardzo łatwe lub łatwe do zdobycia. Dla mniej niż 10% respondentów zdobycie grzybów byłoby łatwe bądź bardzo łatwe na Cyprze, w Finlandii, w Grecji, na Węgrzech, Litwie, Łotwie, w Rumunii i Turcji, natomiast powyżej 20% ankietowanych odpowiedziało na pytanie twierdząco w Czechach, Irlandii, Włoszech, Wielkiej Brytanii i Polsce. Pomimo tego, że w Holandii prawo nie nakłada sankcji za używanie grzybów halucynogennych, to odsetek odpowiedzi „łatwo” bądź „bardzo łatwo” na pytanie o dostępność wyniósł 16%. Badania przeprowadzone w 2005 r. wśród uczniów w wieku 15-18 lat w Polsce wykazały, że 3,6% badanych zażywało grzyby co najmniej raz w życiu (2,9% wśród 15 i 16-latków, 4,3% wśród 17 i 18-latków). Na pytanie o dostępność tego narkotyku 8,5% uczniów w wieku 15 i 16 lat odpowiedziało „bardzo łatwy do zdobycia”, odsetek podobnych odpowiedzi wśród 17 i 18-latków wyniósł 12,5% (2006 National Report).

Badania Risk Assessment przeprowadzone w 2000 r. w Holandii wykazały, że eksperymenty z grzybami nie są zaliczane do szczególnie przyjemnych i dlatego często po kilkukrotnym ich użyciu osoby eksperymentujące zaprzestają ich zażywania.

Regulacje prawne

Konwencja ONZ o substancjach psychotropowych z 1971 r. reguluje kwestie dotyczące psylocybiny i psylocyny. W latach 2001–2006 sześć państw UE – Dania, Holandia, Niemcy, Estonia, Wielka Brytania oraz Irlandia – zaostrzyły przepisy dotyczące grzybów halucynogennych. Wcześniej przepisy irlandzkie i brytyjskie stanowiły, że grzyby są nielegalne wtedy, gdy zostały przetworzone lub spreparowane, co wskazuje na zamiar ich zażywania. Smart shops wykorzystały tę lukę i zaczęły sprzedawać świeże grzyby. Doprowadziło to do zmian przepisów i w 2005 r. w Wielkiej Brytanii uznano grzyby halucynogenne za nielegalne bez względu na postać, w jakiej są rozprowadzane. W Grecji, we Włoszech, na Cyprze i Litwie początkowo zakazano uprawiania roślin, z których można było uzyskać substancje odurzające. Jednakże nie było jasności co do tego, czy grzyby to roślina, więc termin „roślina” został zastąpiony sformułowaniem „substancje organiczne”. Zaostrzenie przepisów miało wpływ na wielkość internetowej sprzedaży tego produktu. Analiza rynku substancji psychoaktywnych dostępnych w Internecie wykazała, że grzyby zostały zastąpione legalnymi, choć jeszcze bardziej toksycznymi substancjami, takimi jak muchomor czerwony (Amanita muscaria) czy muchomor plamisty (Amanita pantherina). Muchomor czerwony zawiera takie substancje psychoaktywne, jak muscinol, kwas ibotenowy, muskazon. Odurzenie, jakie występuje po wypiciu wywaru z muchomorów czerwonych lub po zjedzeniu pokrojonych i ususzonych jego kawałków, przypomina w początkowej fazie stan upojenia alkoholowego.

Konsekwencje zażywania grzybów

Siła działania grzybów zależy od gatunku, pochodzenia i warunków, w jakich rosły. Efekty zażywania grzybów zależą od dawki, indywidualnej wrażliwości na psylocybinę, a także wcześniejszych doświadczeń z innymi narkotykami. Subiektywne efekty zażycia grzybów obejmują stany łagodnego uczucia zrelaksowania (podobnie jak w przypadku cannabis), zawrotów głowy, roztargnienia, lekkomyślności, trudnego do opanowania śmiechu, przypływu energii, szczęścia, euforii, a także halucynacji. Może pojawiać się też uczucie zmęczenia, brak koordynacji ruchowej, uczucie strachu, brak poczucia czasu i odległości, depersonalizacja i ataki paniki. W zależności od pojawiających się efektów wyróżnia się bad trips i good trips. Good trips są kojarzone przez użytkowników z uczuciem odprężenia, umysłowym pobudzeniem, wyobrażeniem nowych perspektyw, pomysłów, poglądów, euforycznym stanem emocjonalnym. Jednakże negatywne odczucia fizjologiczne, pojawiające się nawet podczas good trips, takie jak zawroty głowy, wymioty, bóle mięśni, drgawki, bóle brzucha, rozszerzenie źrenic, wzrost ciśnienia krwi sprawiają, że nie należą one do bardzo popularnych narkotyków.

Często trudno jest zdiagnozować zatrucie grzybami halucynogennymi bez informacji od przyjaciół bądź rodziny zatrutego o tym, że jest on pod wpływem tych produktów. Pierwsza pomoc ogranicza się często do zapobiegania samookaleczeniu lub okaleczeniu kogoś innego. Śmierć spowodowana zażyciem grzybów zdarza się rzadko, w zasadzie tylko wtedy, gdy amatorzy grzybów spożyją zamiast halucynogennego jeden z trujących gatunków. Zażywanie grzybów wiąże się głównie z ryzykiem pogorszenia zdrowia psychicznego. W przypadku bad trips osoby odurzone są nadzwyczaj pobudzone, zdenerwowane, zdezorientowane, mają zaburzoną koncentrację i zdolność oceny sytuacji. W poważniejszych przypadkach mogą mieć miejsce ostre stany psychotyczne, przerażające wizje, ostre stany paranoidalne lub utrata kontaktu z rzeczywistością. Po bad trips często pojawia się osłabienie, smutek, depresja, paranoiczna interpretacja rzeczywistości. Ten stan może trwać nawet do kilku miesięcy. Zażywanie grzybów może też spowodować uaktywnienie ukrytych zaburzeń osobowości.

Konkluzje

Działania prewencyjne i inicjatywy mające na celu redukcję ryzyka związanego z używaniem grzybów halucynogennych powinny być podejmowane wobec bywalców klubów muzyki elektronicznej i innych imprez muzyczno-tanecznych. Pomimo tego, że w niektórych krajach grzyby halucynogenne są niemalże tak często używane jak ekstazy, to czynnikami hamującymi ich rozprzestrzenianie się może być fakt, iż są one trudniejsze do zażywania w porównaniu z tabletkami i to, że są one niesmaczne. Badania wykazały, że powtarzalne albo regularne używanie grzybów jest rzadziej spotykane niż używanie takich narkotyków stymulujących jak kokaina i amfetamina oraz innego halucynogenu – LSD.

Ostatnio wprowadzone zmiany legislacyjne w niektórych krajach UE, polegające na zakazie sprzedaży grzybów zawierających psylocybinę i psylocynę, sprowokowały większe zainteresowanie ich legalnymi odpowiednikami, które są wysoce toksyczne i niosą za sobą duże ryzyko śmiertelnego zatrucia. Dlatego też należy monitorować wprowadzanie środków zaradczych, w celu ograniczenia wystąpienia niezamierzonych negatywnych konsekwencji.

Bibliografia

  1. Gossop, 1993; Pechnick i Ungerleider, 2005 za Hallucinogenic Mushrooms: an Emerging Trend Case Study, EMCDDA 2006, Lizbona.
  2. 2006 National Report to the EMCDDA by the Reitox National Focal Point.
  3. Hallucinogenic Mushrooms: an Emerging Trend Case Study. EMCDDA 2006, Lizbona.
  4. Niepublikowane materiały z EMCDDA do „Drugs in Focus”.
Artykuł ukazał się w biuletynie „Serwis Informacyjny NARKOMANIA”, nr 1(36)/2007.

Przypisy   [ + ]

1. Sklepy specjalizujące się w sprzedaży „naturalnych” substancji psychoaktywnych, a także związanej z nimi literatury i akcesoriów.
2. Strony internetowe, gdzie można znaleźć tego typu informacje to: www.mushroom.dk, www.champis.fr.tc, www.daath.hu, www.gratisweb.com/delysid, www.enteogeneos.com.sapo.pt, www.drogy.jinak.cz/houbicky, www.mushroom.org, www.shroommap.tk, www.magic-mushrooms.net.