Opiaty (m.in. heroina)

Opis

Do opiatów zalicza się substancje otrzymywane z przetworów maku lekarskiego (np. „kompot” uzyskiwany domowym sposobem ze słomy makowej) jak i również syntetyczne środki przeciwbólowe, działające na receptor opiatowy. Należą do nich: opium, morfina i heroina (również w postaci do palenia, znana pod slangową nazwą: brown sugar). Do grupy tej należy również metadon – doustny, syntetyczny narkotyk, używany od lat 60-tych jako substytut heroiny, stosowany w lecznictwie w leczeniu narkomanów przyjmujących narkotyki drogą iniekcji (zastrzyków). Powyższe substancje, a zwłaszcza heroinę, uważa się za najbardziej uzależniające znane człowiekowi narkotyki.

Zastosowanie w medycynie

Morfina znalazła zastosowanie jako silny środek przeciwbólowy m.in. w leczeniu bólu występującego w:

  • zawale mięśnia sercowego
  • niedokrwieniu mięśnia sercowego
  • ciężkich urazach klatki piersiowej z uszkodzeniem oskrzeli i płuc
  • w zespołach bólowych przebiegających z męczącym, suchym kaszlem (np. na skutek wciągnięcia opłucnej w proces chorobowy),
  • w leczeniu bólów nowotworowych.

Metadon jest stosowany w kuracji substytucyjnej, prowadzonej w ramach specjalnych programów dla osób uzależnionych od morfiny i heroiny; również jako lek drugiego rzutu w zwalczaniu silnych bólów okołooperacyjnych i nowotworowych.

Działanie fizjologiczne

  • zmniejszenie łaknienia
  • przesunięcie (podwyższenie) granicy bólu
  • osłabienie i potliwość
  • obniżenie ciśnienia krwi oraz (w nieznacznym stopniu) temperatury ciała
  • zaparcia i kłopoty z oddawaniem moczu
  • impotencja
  • zwężenie źrenic i osłabienie ich zdolności do reagowania na światło

Długość działania

  • 6–12 godzin (heroina)
  • 24–36 godzin (metadon)

Skutki przewlekłego przyjmowania

  • wyniszczenie fizyczne i psychiczne
  • uszkodzenie narządów miąższowych
  • przewlekłe zaparcia
  • zaburzenia menstruacji
  • zaawansowana próchnica zębów
  • zmiany zapalne skóry
  • zanik żył powierzchniowych

Odczucia subiektywne

Pozornie „pozytywne” efekty działania

  • euforia (błogostan) i uczucie odprężenia
  • poczucie wewnętrznego zadowolenia i spokoju

Negatywne efekty działania

  • zmniejszenie uczucia głodu, bólu i potrzeb seksualnych
  • niepokój ruchowy lub spowolnienie psychoruchowe i senność
  • subiektywne odczuwanie ciepła przy niewielkim obniżeniu temperatury ciała
  • zmniejszenie czynników motywacyjnych
  • apatia i wypalenie emocjonalne
  • postawa obronna i wycofująca

Szczególnie nieprzyjemne efekty mogą wystąpić w trakcie pierwszych prób zażywania opiatów – głównie zaburzona zostaje praca przewodu pokarmowego.

Formy występowania i sposoby przyjmowania

Opium (zawiera wiele alkaloidów opiatowych)

  • ciemnobrązowy proszek lub bryłki

Morfina

  • tabletki
  • przeźroczyste kryształki
  • roztwór w ampułkach

Heroina

  • proszek w kolorze od białego do brązowego
  • Na czarnym rynku istnieją dwa rodzaje nielegalnej heroiny:
    • brown sugar, która ma postać brązowych bądź różowych granulek lub proszku; jest ona rafinowana w Azji.
    • biała heroina, otrzymywana z morfiny, ma postać drobnego, białego proszku
  • Kolor sprzedawanej na ulicy heroiny zależy także od domieszek innych narkotyków lub substancji mających po prostu zwiększyć jej wagę i objętość.
  • „Kompot” – polska heroina. Specyfik zawierający alkaloidy opium z przewagą morfiny, kodeiny i heroiny. Lekko oleisty płyn, w kolorze: od słomkowego do brązowego – przechowywany z reguły w strzykawkach lub w małych plastikowych buteleczkach.

W zależności od formy narkotyku, uwarunkowań środowiskowych i czynników ekonomicznych istnieje wiele sposobów przyjmowania opiatów. Heroina, najczęściej używany nielegalnie alkaloid opiatowy, jest przyjmowana trzema drogami:

  1. wdychanie oparów z podgrzewanej folii metalowej
  2. wciąganie przez śluzówki nosa (sniff)
  3. iniekcje – najczęściej dożylne

Właściwości uzależniające

Uzależnienie psychiczne

Dochodzi do niego stosunkowo szybko – na skutek przyjemnego błogostanu w jaki wprowadzahą opiaty, niemal natychmiast pojawia się potrzeba ponownego przeżycia tego stanu.

Uzależnienie fizyczne

Występuje bardzo szybko i pojawia się niezależnie od rodzaju alkaloidu opiatowego i sposobu jego używania. Następstwem są przykre objawy abstynencyjne po odstawieniu narkotyku – szereg dolegliwości, z których najbardziej charakterystyczne to:

  • „gęsia skórka”
  • łzawienie oczu, wysięk z nosa, kichanie
  • rozszerzenie źrenic
  • nudności, wymioty
  • obniżenie ciśnienia krwi
  • bóle brzucha, biegunka
  • dolegliwości bólowe (bóle stawowo-mięśniowe), zwłaszcza kończyn dolnych i kręgosłupa
  • zaburzenia snu i utrata łaknienia
  • zmiany nastroju – od przygnębienia i apatii do drażliwości i napadów złości
  • głód psychiczny narkotyku – poszukiwanie i dążenie do zdobycia opiatów

Zjawisko tolerancji

Potrzeba zwiększania dawki, aby uzyskać na pożądanym poziomie efekt działania narkotyku – to powszechne zjawisko wśród uzależnionych od opiatów. Czynnikiem, który je ogranicza to koszty finansowe związane z podniesieniem dawki.

Zewnętrzne oznaki używania opiatów

  • zamroczenie
  • ślady wkłuć na ciele
  • szklane, wodniste oczy
  • zwężone źrenice
  • brak apetytu
  • krople krwi na rękawach
  • katar
  • niemiły zapach w pomieszczeniu

Na co należy zwrócić uwagę

  • igły, strzykawki
  • brązowe watki, kapsle, nakrętki, łyżki
  • rurki do wdychania oparów
  • naczynia pokryte brudnym nalotem
  • osmalone sreberka
  • torebki z brunatnawym proszkiem
  • słoma makowa

 

Nazwy slangowe

  • heroina: hera, hercia, helena, proszek, kompot (tzw. polska heroina)
  • brown sugar: brąz, brałn

 

Szczególne zagrożenia i niebezpieczeństwa

  • Przedawkowanie
    • depresja oddechowa
    • sinica (najpierw sinienie ust i opuszków palców)
    • krańcowa senność
    • wiotczenie mięśni szkieletowych – nienaturalne rozluźnienie
    • zimna, wilgotna i lepka skóra
    • zwolniona akcja serca i niskie ciśnienie krwi
    • śpiączka i zgon – powodem śmierci jest ostra niewydolność oddechowa
  • W przypadku przedawkowania najważniejsze jest podtrzymanie oddechu (sztuczne oddychanie) oraz wezwanie karetki pogotowia.
  • Ryzyko transmisji chorób zakaźnych (szczególnie HIV/AIDS i wirusowego zapalenia wątroby) w związku z iniekcyjną drogą przyjmowania.
  • Intesywność uzależnienia, szczególnie w przypadku heroiny, bardziej niż w przypadku jakiegokolwiek innego narkotyku prowadzi do całkowitego podporządkowania życia nałogowi i jego podtrzymania. Skutki takiego stanu odczuwane są wyraźnie w każdej dziedzinie życia osoby uzależnionej.
  • Opiaty obniżając napięcie emocjonalne sprawiają, że osoby przyjmujce je nie czują dyskomfortu swojej, pogarszającej się sytuacji.